Έναρξη εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο – διοικητική παράλυση, μη πρόσβαση στο άσυλο, στέρηση συνθηκών υποδοχής και παρατεταμένη de facto κράτηση
Στις 12 Ιουνίου 2026 τέθηκε σε εφαρμογή, σε όλα τα Κράτη Μέλη της ΕΕ, η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για το Άσυλο (Σύμφωνο ΕΕ για τη Μετανάστευσης και το Άσυλο), η οποία είχε υιοθετηθεί τον Μάιο του 2024. Oι ελληνικές αρχές είχαν περισσότερο από 2 χρόνια προκειμένου να προετοιμαστούν για την εφαρμογή στην Ελλάδα του Σύμφωνου. Παρόλα αυτά, η έναρξη εφαρμογής της σχετικής νομοθεσίας σημαδεύτηκε από την διοικητική παράλυση της Υπηρεσίας Ασύλου και των άλλων αρμόδιων Υπηρεσιών, με αποτέλεσμα να σταματήσουν οι καταγραφές των αιτημάτων ασύλου και όσοι/ες έφτασαν μετά της 12 Ιουνίου 2026 ή για όσους/ες η καταγραφή του ασύλου τους θα ελάμβανε χώρα μετά τις 12 Ιουνίου 2026, στερούνται πρόσβασης στο άσυλο, εκτίθενται σε καθεστώς de facto κράτησης στις δομές της Υπηρεσίας Υποδοχής και Ταυτοποίησης, στα νησιά και την ηπειρωτική Ελλάδα, στερούνται συνθηκών υποδοχής ή σε άλλες περιπτώσεις κινδυνεύουν από ποινική δίωξη βάσει της νομοθεσίας για την παράτυπη διαμονή παρά το γεγονός ότι είναι αντικειμενικά αδύνατο και χωρίς δική τους υπαιτιότητα να καταθέσουν αίτημα ασύλου.
Περιπτώσεις εξαιρετικά ευάλωτων αιτούντων άσυλο, που δεν κατάφεραν να έχουν πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου, τέθηκαν υπό κράτηση ή/και ασκήθηκε εις βάρος του ποινική δίωξη ή παραμένουν για παρατεταμένο χρονικό διάστημα σε καθεστώς de facto κράτησης, καταγράφονται σε διάφορα σημεία της επικράτειας.
ΕΣΠ, Αιτούντες άσυλο κινδυνεύουν να οδηγηθούν στη φυλακή λόγω της αδυναμίας της Υπηρεσίας Ασύλου να καταγράψει αιτήματα ασύλου[AK1] [MP2]
ERBB, Πέντε εβδομάδες εφαρμογής του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου
Επίσης
News24/7.gr, “Πάγωσε” η διαδικασία για αιτήματα ασύλου, 8 Ιουλίου 2026
Efsyn.gr, Άσυλο: Ανέτοιμοι να εφαρμόσουν τις διαδικασίες για το νέο Σύμφωνο, 10 Ιουλίου 2026
Υποβάθμιση της παιδικής προστασίας-νέα έκθεση ΕΣΠ και Save the Children
Τις προκλήσεις και τη σοβαρή υποβάθμιση της παιδικής προστασίας στην Ελλάδα ως αποτέλεσμα της εθνικής νομοθεσίας για την εφαρμογή του Συμφώνου χαρτογραφεί σε νέα κοινή έκθεση το ΕΣΠ και η οργάνωση Save the Children – Παιδιά που μετακινούνται – Επισκόπηση κατάστασης, Απρίλιος-Ιούνιος 2026.
ΚΥΑ για την παροχή δωρεάν νομικής καθοδήγησης- απόσυρση των διατάξεων ζήτησε η ΕΕΔΑ
Στις 30 Ιουνίου 2026 και ενώ η εφαρμογή του νέου Συμφώνου είχε ήδη ξεκινήσει, δημοσιεύθηκε Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) για την παροχή δωρεάν νομικής καθοδήγησης σύμφωνα με τις διατάξεις του Συμφώνου. Η ΚΥΑ συνδέει το ύψος της αμοιβής του δικηγόρου με την οικειοθελή αναχώρηση του πολίτη τρίτης χώρας, που λαμβάνει τη νομική καθοδήγηση και επιπλέον προβλέπει την παρουσία εξουσιοδοτημένου προσωπικού του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, κατά τη διάρκεια των συνεδριών νομικής καθοδήγησης, για σκοπούς «εποπτείας και αξιολόγησης». Οι διατάξεις αυτές είναι μεταξύ άλλων απολύτως ασύμβατες με τις θεμελιώδεις αρχές της ανεξαρτησίας και αμεροληψίας του Δικηγορικού λειτουργήματος, όπως κατοχυρώνονται στον Κώδικα Δικηγόρων και στον Κώδικα Δεοντολογίας Δικηγορικού Λειτουργήματος. Την άμεση απόσυρση των διατάξεων ζήτησε η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Τη μη συμμετοχή της στη διαδικασία παροχής νομικής καθοδήγησης δήλωσε η Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων, εάν δεν έχει τροποποιηθεί η ΚΥΑ μέχρι τη σύσταση του Μητρώου.
Υπενθυμίζεται ότι η παροχή νομικής καθοδήγησης, όπως και ο Ανεξάρτητος Μηχανισμός Παρακολούθησης στα σύνορα, είναι ίσως οι μόνες διατάξεις του νέου Συμφώνου, που εισάγουν ορισμένες εγγυήσεις για τους αιτούντες άσυλο, έναντι ενός πλαισίου υπερβολικών περιορισμών και περιστολής δικαιωμάτων. Στην Ελλάδα και οι δύο αυτές προβλέψεις του Συμφώνου έχουν εφαρμοστεί με τρόπο που απομειώνει το όποιο θετικό περιεχόμενό τους.
Για τον Ανεξάρτητο Μηχανισμό Παρακολούθησης στην Ελλάδα βλ. μεταξύ άλλων:
Συνήγορος του Πολίτη, Παρατηρήσεις, Άρθρο 39 – Σχέδιο νόμου «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και άλλες διατάξεις», 13 Μαΐου 2026
Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, ΕΕΔΑ, «Η ΕΕΔΑ στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή για το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης», 14 Μαΐου 2026.
ΕΣΠ, Σχόλια στο σ/ν για της εφαρμογή του Συμφώνου, 28 Μαΐου 2026.
Αξιόπιστα στοιχεία για την αξιολόγηση των πολιτικών ασύλου και μετανάστευσης
- Εφαρμογή της πολιτικής «επιστροφή ή φυλακή»: όχι μόνο αυθαίρετη αλλά και αναποτελεσματική
- Κανένα εμπειρικό στοιχείο δεν επιβεβαιώνει την αποτελεσματικότητα της κράτησης – 44% αύξηση της κράτησης με ταυτόχρονη μείωση του αριθμού επιστροφών το 2025
Το προηγούμενο διάστημα, πηγές του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου αναφέρονταν σε «σημαντική αύξηση των επιστροφών μεταναστών το πρώτο εξάμηνο του 2026» σε σχέση με «το αντίστοιχο διάστημα του 2025». Σύμφωνα με τις πηγές του Υπουργείου μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2026 οι αναγκαστικές απελάσεις αυξήθηκαν κατά 41% και συνολικά οι επιστροφές κατά 20%, η αύξηση δε αυτή αποδίδεται στην επιτυχημένη – σύμφωνα με τις ίδιες πηγές- εφαρμογή της πολιτικής «φυλακή ή επιστροφή», δηλαδή την εφαρμογή της νομοθεσίας, που υιοθετήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025 και εισάγει στην ελληνική έννομη τάξη, για πρώτη φορά, ποινικό αδίκημα για την περίπτωση της διαμονής «χωρίς χαρτιά», κατά παράβαση της αρχής της αναλογικότητας, του Δικαίου της Ένωσης και θεμελιωδών εγγυήσεων του διεθνούς δικαίου.
Ωστόσο, η αναφερόμενη, σύμφωνα με πηγές του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, αύξηση του αριθμού των επιστροφών, δεν προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας για την αναφερόμενη περίοδο. Αντίθετα τα επίσημα στοιχεία καταγράφουν μείωση του συνολικού αριθμού επιστροφών κατά 1% και συνεπώς δεν επιβεβαιώνεται η φερόμενη επιτυχία της πολιτικής «επιστροφή ή φυλακή».
Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι η πολιτική «επιστροφή ή φυλακή» δεν είναι μόνο αντίθετη στην αρχή της αναλογικότητας, στο Δίκαιο της ΕΕ και το διεθνές δίκαιο αλλά ταυτοχρόνως και αναποτελεσματική ακόμη και ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.
ΠΗΓΗ: Στατιστικά στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, όπως χορηγήθηκαν στο ΕΣΠ στις 6-3-2026.
Συγκεκριμένα και σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, πράγματι κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 υπήρξε μια αύξηση στον αριθμό των προσώπων για τα οποία έλαβε χώρα αναγκαστική απομάκρυνση. Η αύξηση αυτή ήταν της τάξης του 11 % (και όχι 40 % όπως υποστηρίζουν πηγές του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου) και σε απόλυτο αριθμό 129 άτομα περισσότερα.
Ωστόσο λαμβάνοντας υπόψη τον συνολικό αριθμό πολιτών τρίτων χωρών που επέστρεψαν (αναγκαστική επιστροφή/εθελούσια επιστροφή βάσει ΔΟΜ/οικειοθελείς αναχωρήσεις) κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 σε σχέση με το πρώτο εξάμηνο του 2025, αυτός είναι κατά 1% μικρότερος (2658 πολίτες τρίτων χωρών το 2025, 2630 το 2026) παρά την εφαρμογή της νέας ποινικής νομοθεσίας καθ’ όλο το πρώτο εξάμηνο το 2026.
Αναλυτικά τα στοιχεία α’ εξαμήνου 2025 – α’ εξαμήνου 2026
| Αναγκαστικές Απελάσεις/Επιστροφές | Εθελούσιες ΔΟΜ | Οικειοθελείς αναχωρήσεις | Συνολικός αριθμός επιστροφών/ αναχωρήσεων | |
| Α εξάμηνο 2025* | 1,163 | 899 | 596 | 2,658 |
| Α εξάμηνο 2026** | 1,292 | 870 | 468 | 2,630 |
| Διαφορά (%) 2025 (α’ εξάμηνο) : 2026 (α’ εξάμηνο) | Αύξηση 11.09 % – 129 άτομα περισσότερα | Μείωση 2.13 % – 29 άτομα λιγότερα | Μείωση 21.47 % – 128 άτομα λιγότερα | Μείωση 1.05% – 28 άτομα λιγότερα |
* ΠΗΓΗ: Στοιχεία Ελληνικής Αστυνομίας, όπως χορηγήθηκαν στο ΕΣΠ στις 6-3-2026.
** ΠΗΓΗ: Πηγές του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, URL
Στα στοιχεία αυτά θα πρέπει να προστεθούν και τα στοιχεία, που περιλαμβάνονται στην πρόσφατη έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη, στο πλαίσιο της άσκησης της αρμοδιότητάς του ως Εθνικός Μηχανισμός Εξωτερικού Ελέγχου των Αναγκαστικών Επιστροφών (Επιστροφές Αλλοδαπών, Ετήσια Έκθεση 2025) και τα οποία επίσης επιβεβαιώνουν ότι η εφαρμογή αυστηρότερων πολιτικών κράτησης για μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων δεν συνδέεται με την αύξηση του αριθμού των επιστροφών. Την ίδια στιγμή, που ο αριθμός των πολιτών τρίτων χωρών, που τέθηκαν υπό διοικητική κράτηση, κατά το έτος 2025 (12μηνο), αυξήθηκε κατά 44% ,σε σύγκριση με το αμέσως προηγούμενο έτος (2024, 12μηνο), ο συνολικός αριθμός επιστροφών μειώθηκε κατά 2%.
–
ΠΗΓΗ: Συνήγορος του Πολίτη, Επιστροφές Αλλοδαπών, Ειδική Έκθεση 2025, σελ. 21
ΠΗΓΗ: Συνήγορος του Πολίτη, Επιστροφές Αλλοδαπών, Ειδική Έκθεση 2025, σελ. 24
Συστάσεις της Ευρωπαίας Συνηγόρου προς τον Οργανισμό της ΕΕ για το Άσυλο (EUAA) σχετικά με το χειρισμό υποθέσεων ασύλου στην Ελλάδα.
Στις 6 Ιουλίου 2026, η Ευρωπαία Συνήγορος δημοσίευσε τις συστάσεις της προς τον Οργανισμό της ΕΕ για το Άσυλο (EUAA). Η υπόθεση αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο Οργανισμός (EUAA) αντιμετώπισε τους ισχυρισμούς για παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του στο ελληνικό νησί της Σάμου.
Η Ευρωπαία Συνήγορος διαπίστωσε ότι:
- κατά τον χρόνο υποβολής της καταγγελίας, η EUAA δεν είχε διασφαλίσει ότι οι χειριστές, που είχαν τοποθετηθεί στις ομάδες υποστήριξης ασύλου, ήταν προετοιμασμένοι να διεξάγουν κατάλληλα τις συνεντεύξεις με ευάλωτους αιτούντες άσυλο, μεταξύ άλλων, όσον αφορά στον τρόπο με τον οποίο πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι δείκτες ευαλωτότητας όταν αυτοί προκύπτουν για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της συνέντευξης ασύλου.
- η EUAA δεν παρείχε στους ευάλωτους αιτούντες άσυλο μια κατάλληλη διαδικασία για την αναφορά λαθών, που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων, ούτε είχε εξασφαλίσει την επανεξέταση των αναφορών αυτών από την EUAA και
- εντόπισε σημαντικές ελλείψεις, όσον αφορά στον τρόπο με τον οποίο η EUAA χειρίστηκε τις αναφορές των αιτούντων άσυλο σχετικά με τις αναφορές για επαναπροωθήσεις (pushbacks), κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων.
Περισσότερα: Ολόκληρη η διαμεσολάβηση και οι Συστάσεις της Ευρωπαίας Συνηγόρου στην υπόθεση 229/2024/AML
Ετήσια Έκθεση του Μηχανισμού Καταγραφής Περιστατικών Άτυπων Αναγκαστικών Επιστροφών – 2025
Η νέα ετήσια έκθεση για το 2025 του Μηχανισμού Καταγραφής Περιστατικών Άτυπων Αναγκαστικών Επιστροφών, που έχει δημιουργηθεί από την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), καταγράφει έναν, κατ’ ελάχιστον, αριθμό 359 ατόμων, φερόμενων θυμάτων άτυπης αναγκαστικής επιστροφής, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον 94 γυναίκες, 90 παιδιά και 42 άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες. Τα ευρήματα της Έκθεσης επιβεβαιώνουν, εκ νέου, τη μαζικότητα και τη συστηματικότητα της πρακτικής, η οποία άλλωστε πλέον έχει ήδη υπογραμμιστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην εμβληματική υπόθεση A.R.E. κατά Ελλάδας.
Νέο Τεύχος 1/2026 του Δελτίου Νομολογίας Ασύλου
Δημοσιεύθηκε το Τεύχος 1/2026 του Δελτίου Νομολογίας Ασύλου με αποσπάσματα από 60 αποφάσεις διοικητικών, πολιτικών και ποινικών δικαστηρίων, Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών και της Υπηρεσίας Ασύλου, που εκδόθηκαν το πρώτο εξάμηνο του 2026.
Τεύχος 1/2026 του Δελτίου Νομολογίας Ασύλου
[AK1]Add link
[MP2]https://gcr.gr/el/news/item/aitoyntes-asylo-kindyneyoyn-na-odigithoyn-sti-fylaki-logo-tis-adynamias-tis-ypiresias-asyloy-na-katagrapsei-aitimata-asyloy/
