Δεκέμβριος 2024

Δημοσιεύονται οι πρώτες Αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για υποθέσεις pushback στην Ελλάδα

Στις 7 Ιανουαρίου 2025 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δημοσιεύει τις Αποφάσεις για τις υποθέσεις A.R.E. κατά Ελλάδας (15783/21) και GRJ κατά Ελλάδας (15067/21). Πρόκειται για τις πρώτες Αποφάσεις του Δικαστηρίου οι οποίες αφορούν καταγγελίες επαναπροώθησης προσφύγων από την Ελλάδα στην Τουρκία και συγκεκριμένα επαναπροώθηση γυναίκας πολίτη Τουρκίας από τον Έβρο το 2019 (A.R.E. κατά Ελλάδας) και επαναπροώθηση Αφγανού ασυνόδευτου ανηλίκου από τη Σάμο το 2020.  Τον Ιούνιο του 2024 το Δικαστήριο είχε διεξάγει προφορική ακρόαση για την εξέταση τους. H προσφεύγουσα στην υπόθεση A.R.E. κατά Ελλάδας, εκπροσωπήθηκε ενώπιον των Ελληνικών Δικαστηρίων και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου από το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες. Οι Αποφάσεις θα  δημοσιευθούν στο site του Δικαστηρίου.

Ναυάγιο Πύλου: Εκκωφαντική η απουσία αναζήτησης ευθυνών από τα αρμόδια όργανα έρευνας και διάσωσης και από την ηγεσία του λιμενικού σώματος

Σοβαρές ελλείψεις στη διερεύνηση του ναυαγίου της Πύλου υπογραμμίζουν οι δικηγόροι των επιζώντων και θυμάτων του ναυαγίου, που εκπροσωπούνται και από τη Νομική Υπηρεσία του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), σε ανακοίνωσή τους σχετικά με την περάτωση της προκαταρκτικής εξέτασης ενώπιον του Ναυτοδικείου Πειραιά. Μεταξύ άλλων, όπως επισημαίνουν, κανείς από  τους, κατ’ εξοχήν και εκ του νόμου, αρμόδιους και υπεύθυνους για τις πλημμέλειες και παραλείψεις της επιχείρησης έρευνας & διάσωσης και ιδίως  τα αρμόδια όργανα του Εθνικού Κέντρου Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης (ΕΚΣΕΔ), του Κέντρου Επιχειρήσεων (ΚΕΠΙΧ) και οι ιεραρχικά Προϊστάμενοί τους, η ηγεσία του Λιμενικού Σώματος, δεν κλήθηκαν για έγγραφες εξηγήσεις από την αρμόδια Εισαγγελέα του Ναυτοδικείου Πειραιά – Ολόκληρη η ανακοίνωση. 

Επαναλαμβανόμενες τραγωδίες στο Αιγαίο

Οργανισμοί του ΟΗΕ καλούν τα κράτη «να κάνουν περισσότερα για να προστατέψουν τις ζωές προσφύγων και μεταναστών στη θάλασσα», την ίδια στιγμή που ένας αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων χάνουν τη ζωή τους σε ναυάγια στο Αιγαίο τους τελευταίους μήνες. «Για πολλούς ανθρώπους, το να επιβιβαστούν σε μη αξιόπλοες βάρκες φαίνεται να είναι η μόνη επιλογή για να ξεφύγουν από συγκρούσεις ή διωγμούς», υπενθυμίζει η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, κρούοντας ταυτόχρονα τον κώδωνα του κινδύνου για την απώλεια ανθρώπινων ζωών στο Αιγαίο και καλώντας σε «αξιόπιστες και πιο ασφαλείς λύσεις». Στις 20-12-2024, 8 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μετά από πρόσκρουση του σκάφους που τους μετέφερε με το Λιμενικό ανοιχτά της Ρόδου. Ένα παιδί αγνοείται ακόμη. Υπενθυμίζεται ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει υπογραμμίσει ότι κάθε επιχείρηση ελέγχου του Λιμενικού θα πρέπει να διεξάγεται κατά τρόπο ώστε να περιορίζεται στο ελάχιστο ο ενδεχόμενος κίνδυνος για τη ζωή των επιβαινόντων – βλ. Alkhatib και λοιποί κατά Ελλάδας, 16 Ιανουαρίου 2024, παρ. 142.   

Κενά στην προστασία των παιδιών προσφύγων.

Ακατάλληλη η παρατεταμένη παραμονή ασυνόδευτων ανήλικων στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) Μαλακάσας επισημαίνει με παρέμβαση του ο Συνήγορος του Παιδιού, σε συνέχεια αναφοράς του ΕΣΠ.

Η Ανεξάρτητη Αρχή υπογραμμίζει ότι «εγείρεται έντονος προβληματισμός σχετικά με το κατά πόσο οι συνθήκες στέγασής τους πληρούν την απαιτούμενη ασφάλεια και προστασία τους» και επιπλέον σημειώνει ότι «η εικόνα των ΚΥΤ και Κ.Ε.Δ (Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές), με βάση τα διαπιστούμενα χαρακτηριστικά ασφαλείας (διπλή περίφραξη από αγκαθωτό σύρμα τύπου NATO, τουρνικέ, συστήματα παρακολούθησης κλπ.) προσιδιάζει περισσότερο σε κέντρο/κατάστημα κράτησης παρά σε χώρο υποδοχής και φιλοξενίας νεοεισερχόμενων αλλοδαπών και μπορεί να επιφέρει αρνητικές συνέπειες στην ψυχική υγεία των διαμενόντων και δη των ευάλωτων προσώπων» – H παρέμβαση του Συνηγόρου του Παιδιού.

Υπενθυμίζεται ότι εκατοντάδες ασυνόδευτα παιδιά παραμένουν, για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, υπό καθεστώς de facto περιορισμού της ελευθερίας, σε ΚΥΤ ή ΚΕΔ στην ενδοχώρα και τα νησιά, εν αναμονή της τοποθέτησής τους σε δομές φιλοξενίας για ασυνόδευτους ανήλικους. «Οι συνθήκες υποδοχής τους στις «Ασφαλείς Ζώνες» εντός των Κέντρων Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) και στις Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές (ΚΕΔ), θέτουν τα ασυνόδευτα παιδιά σε κίνδυνο καθώς ταυτόχρονα δεν έχουν κατάλληλη και έγκαιρη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης αυτής της Επιτροπείας» υπογραμμίζουν σε κοινή ανακοίνωση τους 12 οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένου του ΕΣΠ, μέλη του Δικτύου Συνηγορίας για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Τους τελευταίους  12 μήνες, οι διαθέσιμες θέσεις φιλοξενίας έχουν μειωθεί κατά 14.6% (2260 θέσεις τον Ιανουάριο του 2024 έναντι 1930 τον Δεκέμβριο 2024).    

Την ίδια στιγμή, νέα Κοινή Έκθεση των οργανώσεων ΕΣΠ και Save the Children, με τίτλο «Δε μοιάζει με αληθινή ζωή», καταγράφει τις ακατάλληλες συνθήκες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά πρόσφυγες που ζουν με τις οικογένειες τους στα camps της ενδοχώρας. Το αίσθημα απομόνωσης, η ανεπαρκής παροχή υπηρεσιών υγείας/ψυχικής υγείας, η κακή ποιότητα του φαγητού, οι κακές συνθήκες διαβίωσης, η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες διερμηνείας και τα εμπόδια στην πρόσβαση και την εκπαίδευση περιλαμβάνονται στα βασικά ευρήματα της έκθεσης. «Αυτή η νέα έκθεση είναι η πρώτη που επικεντρώνεται στις εμπειρίες και αντιλήψεις των παιδιών για τη ζωή στις προσφυγικές δομές, δίνοντας έμφαση στη δική τους φωνή. Παρόλο που συχνά θεωρείται ότι τα παιδιά, που ζουν με τις οικογένειές τους, βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση σε σχέση με εκείνα που έχουν φτάσει μόνα τους, αυτό δεν ισχύει πάντα», σημειώνουν οι συντάκτες – ολόκληρη η έκθεση. 

«Παρέμβαση τρίτου» (‘Third Party Intervention’) του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Την απουσία αποτελεσματικής διερεύνησης, από την Ελληνική Δικαιοσύνη,  των καταγγελιών για pushbacks, τεκμηριώνει σε «Παρέμβαση τρίτου», που κατέθεσε το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το ΕΣΠ αναφέρεται στα επίσημα στατιστικά στοιχεία  των ελληνικών αρχών, σύμφωνα με τα οποία καμία απολύτως υπόθεση pushback δεν έχει παραπεμφθεί προς εκδίκαση σε Eλληνικό Δικαστήριο και ταυτόχρονα επισημαίνει συστημικές ελλείψεις των σχετικών ερευνών της Ελληνικής Δικαιοσύνης – διαβάστε την «Παρέμβαση τρίτου» του ΕΣΠ.  

Αντισυνταγματική η μονομελής σύνθεση των Επιτροπών Προσφυγών

Την αντίθεση με το Σύνταγμα των διατάξεων σχετικά με τη μονομελή σύνθεση   των Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών διαπίστωσε η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, στο πλαίσιο προδικαστικού ερωτήματος που είχε απευθύνει το Διοικητικό Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για Επιτροπές που συγκροτούνται από έναν δικαστικό λειτουργό και εξετάζουν προσφυγές  κατά απορριπτικών Αποφάσεων α’ βαθμού επί αιτημάτων διεθνούς προστασίας. Η μονομελής σύνθεση των Επιτροπών αυτών  εισήχθη πρώτη φορά με νόμο του  Νοεμβρίου 2019 (ν. 4636/2019), νομοθεσία που είχε ευρέως επικριθεί  εξαιτίας της εισαγωγής σοβαρών περιορισμών στη δίκαιη και αποτελεσματική εξέταση των αιτημάτων ασύλου.

Την αντισυνταγματικότητα των σχετικών διατάξεων, για τη μονομελή σύνθεση των Επιτροπών Προσφυγών, είχε υποστηρίξει το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, ήδη, από το στάδιο της διαβούλευσης των προτεινόμενων ρυθμίσεων, όσο και με Αίτηση Ακύρωσης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Καταληκτικές Παρατηρήσεις της Επιτροπής του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων & επιστολή της Ειδικής Εισηγήτρια του ΟΗΕ για την εμπορία ανθρώπων και ιδίως των γυναικών και παιδιών προς τις Ελληνικές Αρχές.

Την έλλειψη πληροφοριών σχετικά με αποτελεσματική δικαστική έρευνα, σε ό,τι αφορά καταγγελίες για επαναπροωθήσεις και αναγκαστικές επιστροφές μεταναστών και αιτούντων άσυλο καθώς και για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης βίας, της απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης και της αυθαίρετης κράτησης, που διαπράττονται από υπαλλήλους επιβολής του νόμου στα σύνορα εναντίον μεταναστών, αιτούντων άσυλο και προσφύγων, υπογραμμίζει, μεταξύ άλλων, στις Καταληκτικές της Παρατηρήσεις, η  Επιτροπή για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων του ΟΗΕ, που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα σχετικά με την Ελλάδα.

Επιπλέον, σε επιστολή της προς τις Ελληνικές Αρχές, η Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για την εμπορία ανθρώπων και ιδίως των γυναικών και παιδιών εκφράζει την ανησυχία της για την αναφερόμενη αποτυχία των Αρχών και παρέχουν προστασία σε γυναίκες και κορίτσια αιτούντες άσυλο, θύματα εμπορίας ανθρώπων καθώς και για τις συνθήκες υποδοχής στην Κλειστή Ελεγχόμενη Δομή (ΚΕΔ) Σάμου, που παραπέμπει σε «αρχιτεκτονική και διαχείριση φυλακής».

Αιτήσεις Ασύλου Πολιτών Συρίας

Να απέχουν από αναγκαστικές επιστροφές πολιτών Συρίας και να αναστείλουν την έκδοση τυχόν αρνητικών αποφάσεων για τα αιτήματα ασύλου πολιτών Συρίας, μέχρι την σταθεροποίηση και την αξιόπιστη ενημέρωση σχετικά με την κατάσταση στη Συρία, καλεί η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες τις αρμόδιες Αρχές των κρατών υποδοχής σε νέα Θέση που δημοσίευσε μετά τις πρόσφατες εξελίξεις στη χώρα. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη, μεταξύ άλλων, την μεγάλης κλίμακας ανθρωπιστική κρίση και τις εκτεταμένες καταστροφές και ζημιές σε σπίτια και κρίσιμες υποδομές, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες «δεν προωθεί τον εθελοντικό επαναπατρισμό μεγάλης κλίμακας στη Συρία». Την ίδια στιγμή, οι ελληνικές αρχές, μαζί με έναν μικρό αριθμό Κρατών Μελών της ΕΕ, αποφάσισαν να αναστείλουν συνολικά την έκδοση νέων αποφάσεων επί αιτήσεων ασύλου που έχουν κατατεθεί από πολίτες Συρίας.   

Πρόσβαση στη Δικαιοσύνη   

Τις προκλήσεις και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες, από την έλλειψη πληροφόρησης σχετικά με τα δικαιώματά τους, μέχρι το υψηλό κόστος νομικής εκπροσώπησης και την περιορισμένη εμπιστοσύνη στο δικαστικό σύστημα, αναδεικνύει νέα έκθεση του ΕΣΠ. H Έκθεση υποστηρίχθηκε από το Border Criminologies του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης – ολόκληρη η έκθεση.