Tο νομοσχέδιο εισάγει τροποποιήσεις και παρεμβάσεις στο πλαίσιο των αδειών διαμονής με βάση τον Κώδικα Μετανάστευσης και τη διαδικασία μετάκλησης εργαζομένων από το εξωτερικό. Το νομοσχέδιο δεν αντιμετωπίζει την άκριτη, απόλυτη και οριζόντια κατ΄ουσίαν  κατάργηση της κατηγορίας αδειών διαμονής για ανθρωπιστικούς/ εξαιρετικούς λόγους με τις νομοθετικές επεμβάσεις των τελευταίων ετών. Οι σημειακές δε ρυθμίσεις με μεταβατική διάταξη, σχετικά με τους προηγούμενα νόμιμα διαμένοντες στη χώρα,  δεν αναιρεί τα προαναφερθέντα, πολλώ δε μάλλον που η αντιμετώπιση του ζητήματος, στο πλαίσιο και της Οδηγίας Επιστροφής απαιτεί πάγιες διατάξεις. Την ίδια στιγμή το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ευρείες διατάξεις που ανοίγουν το δρόμο στην ποινικοποίηση της ανθρωπιστικής δράσης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, σε συνέχεια και της κλιμακούμενης στοχοποίησής τους. Στο πλαίσιο του παρόντος  περιοριζόμαστε να περιλάβουμε στο παρόν σχόλια που άπτονται του καταστατικού σκοπού του ΕΣΠ.   

Αύξηση του πλαισίου ποινής για τα αδικήματα των άρθρων 24 και 25 ν. 5038/2023 (διευκόλυνση, μεταφορά)

Με το άρθρο 15 του σ/ν αυξάνεται το πλαίσιο ποινής για το αδίκημα της διευκόλυνσης εισόδου από ποινή «κάθειρξη[ς] μέχρι δέκα (10) ετών» σε ποινή «κάθειρξης». Αντίστοιχα, με το άρθρο 16 του σ/ν αυξάνεται το πλαίσιο ποινής για το  αδίκημα της μεταφοράς πολιτών τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα εισόδου, από ποινή «κάθειρξη[ς] μέχρι δέκα (10) ετών […] για κάθε μεταφερόμενο πρόσωπο» σε ποινή «κάθειρξης […] για κάθε μεταφερόμενο πρόσωπο», με αποτέλεσμα το αδίκημα να τιμωρείται με ποινή κάθειρξης μέχρι 25 ετών.   

Οι συγκεκριμένες διατάξεις έχουν πολλαπλώς επικριθεί καθώς αδυνατούν να διακρίνουν μεταξύ των πραγματικών διακινητών και προσφύγων, προσώπων που αναζητούν προστασία, οι οποίοι εξαιτίας της απουσίας νόμιμων οδών πρόσβασης στο άσυλο και τη διεθνή προστασία, αναγκάζονται να αναζητήσουν προστασία με το μόνο διαθέσιμο τρόπο και υπό το καθεστώς κατάστασης ανάγκης.

Τις πιο πολλές φορές οι διατάξεις εφαρμόζονται εις βάρος προσφύγων, οι οποίοι προκειμένου, οι ίδιοι ή/και τα μέλη της οικογένειας τους που συνοδεύουν να έχουν πρόσβαση στη διεθνή προστασία, αναγκάζονται να οδηγήσουν τη βάρκα με την οποία αφίχθησαν, μη έχοντας άλλο τρόπο πρόσβασης στην προστασία ή υπό καθεστώς άμεσης απειλής και στους οποίους επιβάλλονται δρακόντειες και εξοντωτικές ποινές εκατοντάδων ετών, χωρίς πολλές φορές να τηρούνται βασικές δικονομικές εγγυήσεις,[1] στην πράξη αποκλειστικά και μόνο για την προσπάθεια τους να αναζητήσουν άσυλο. Η πρακτική αυτή έχει οδηγήσει οι καταδικασμένοι για «μεταφορά» πολίτες τρίτων χωρών στις ελληνικές φυλακές να είναι από τις πλέον πολυπληθείς ομάδες κρατουμένων.[2]

Σημειώνεται ότι η πρόσβαση στο άσυλο είναι δικαίωμα που προβλέπεται μεταξύ άλλων από τη Σύμβαση της Γενεύης και το Δίκαιο της Ένωσης. Σύμφωνα δε με το Άρθρο 31 της Σύμβασης της Γενεύης, τα κράτη απαγορεύεται να επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις σε αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες αποκλειστικά και μόνο «λόγω» παράνομης εισόδου. Επιπλέον δε και σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, η ίδια διάταξη δεν επιτρέπει την επιβολή κυρώσεων  σε πρόσφυγες για το αδίκημα της μεταφοράς, διακίνησης ή διευκόλυνσης εισόδου «εφόσον οι ίδιοι ήταν αυτοί που διακινούνταν ή εάν προέβησαν στις ενέργειες αυτές για να εξασφαλίσουν την είσοδο των ιδίων, της οικογένειάς τους ή τρίτων για ανθρωπιστικούς λόγους».[3] Ομοίως η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του Διεθνικού Οργανωμένου Εγκλήματος (Δεύτερο Πρωτόκολλο, Πρωτόκολλο κατά της Λαθραίας Διακίνησης Μεταναστών), κυρωθείσα από την Ελληνική Δημοκρατία με τον ν. 3875/2010, η  οποία προϋποθέτει για την επιβολή ποινικών κυρώσεων για τα σχετικά αδικήματα, αυτά να τελούνται «με πρόθεση και για να αποκτηθεί άμεσο ή έμμεσο οικονομικό ή άλλο υλικό όφελος».[4]  Σε αυτή την κατεύθυνση δε κινείται και το Δίκαιο της Ένωσης,[5] το οποίο σύμφωνα με το ΔΕΕ πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα της Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του Διεθνικού Οργανωμένου Εγκλήματος και των πρωτοκόλλων της.[6] 

Η εθνική νομοθεσία δεν ευθυγραμμίζεται με τις παραπάνω εγγυήσεις με αποτέλεσμα αντί της αντιμετώπισης των ίδιων των εγκληματικών δικτύων δια της ποινικής νομοθεσίας, να ποινικοποιούνται οι ίδιοι οι πρόσφυγες οι οποίοι αναζητούν προστασία. Η αύξηση του πλαισίου ποινής, όπως προτείνεται με το σχέδιο νόμου, επιτείνει έτι περαιτέρω αυτήν την ήδη προβληματική κατάσταση.

Εισαγωγή της ιδιότητας μέλους Οργάνωσης της Κοινωνίας των Πολιτών  εγγεγραμμένης στο Μητρώο ως επιβαρυντικής περίπτωσης για μια σειρά αδικήματα που προβλέπονται σε ειδικό ποινικό νόμο και δυνατότητα διαγραφής της οργάνωσης από το Μητρώο μετά την άσκηση της ποινικής δίωξης.  

Με τα άρθρα 15 και 16 του σχεδίου νόμου εισάγεται για πρώτη φορά η ιδιότητα μέλους Οργάνωσης της Κοινωνίας των Πολιτών (ΜΚΟ) εγγεγραμμένης στο μητρώο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, ως επιβαρυντική περίπτωση για μια σειρά αδικημάτων που σχετίζονται με την ευρεία και ασαφή έννοια της «συνδρομής» και ταυτοχρόνως αδικήματα που με το ισχύον νομικό πλαίσιο τυποποιούνταν ως πλημμελήματα, αναβαθμίζονται ως κακουργήματα και τιμωρούνται με πολυετής ποινές κάθειρξης.  

Μεταξύ άλλων το άρθρο 15 προβλέπει ότι μόνη η  ιδιότητα του μέλους Οργάνωσης της Κοινωνίας των Πολιτών (ΜΚΟ) εγγεγραμμένης στο Μητρώο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου αρκεί για την αναβάθμιση των πλημμελημάτων που προβλέπονται στο άρθρο 24 ν. 5038/2023 (διευκόλυνση εισόδου, διευκόλυνσης της παράνομης διαμονής, άρνηση παράδοσης ταξιδιωτικού εγγράφου κτλ), σε κακουργήματα για τα οποία προβλέπονται εξοντωτικές ποινές κάθειρξης  και χρηματικές ποινές (‘κάθειρξη μέχρι δέκα (10) έτη και χρηματική ποινή τουλάχιστον είκοσι χιλιάδων (20.000) ευρώ’). Επιπλέον, δε μόνη η άσκηση της ποινικής δίωξης αρκεί για τη διαγραφή της οργάνωσης από το Μητρώο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. Αντίστοιχα δε σε περίπτωση δικαιούχου άδειας διαμονής και μόνη η άσκηση της ποινικής δίωξης αρκεί για την ανάκληση της άδειας διαμονής.

Τέλος δεν προβλέπεται εξαίρεση για την περίπτωση παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας όπως αυτή προβλέπεται στο Δίκαιο της Ένωσης και σε συμφωνία με το διεθνές πλαίσιο.[7]

Περαιτέρω το άρθρο 16 προβλέπει την ιδιότητα μέλους οργάνωσης της κοινωνίας των πολιτών ως επιβαρυντική περίπτωση σε σχέση με το αδίκημα της μεταφοράς του άρθρου 25 ν. 5038/2023 και προβλέπει ποινή κάθειρξης έως 10 ετών και χρηματική ποινή από 60.000 έως 100.000 ευρώ για κάθε μεταφερόμενο πρόσωπο.

Τα ανωτέρω είναι εξόχως προβληματικά ιδίως λαμβάνοντας υπόψη ότι τα τελευταία χρόνια οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που συνδράμουν πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο συστηματικά συκοφαντούνται, στοχοποιούνται και δέχονται απειλές για την ανθρωπιστική τους δράση, συμπεριλαμβανομένης της παροχής νομικής συνδρομής για την πρόσβαση στο άσυλο και την άσκηση του δικαιώματος δικαστικής προστασίας.

Όλως ενδεικτικώς υπενθυμίζονται σχετικά οι πλέον πρόσφατες δηλώσεις του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου με τις οποίες ευθέως στοχοποιήθηκαν οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, για την παροχή νομικής συνδρομής ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των ελληνικών Δικαστηρίων σε πρόσφυγες που αφίχθηκαν κατά τη διάρκεια της τρίμηνης παράνομης αναστολής ασύλου και στερήθηκαν για το λόγο αυτό την πρόσβαση στο άσυλο. Όπως επεσήμαναν τότε τρεις Ειδικοί Εισηγητές του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, «οι δηλώσεις του [Υπουργού] συνιστούν επίθεση στο νόμιμο έργο αυτών των οργανώσεων για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο, και ότι έχουν ως στόχο να τις εκφοβίσουν και να απονομιμοποιήσουν το έργο τους στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα μάτια του κοινού. Οι φόβοι μας σε αυτό το πλαίσιο ενισχύονται από την επανειλημμένη υποτίμηση του έργου όσων δραστηριοποιούνται για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των μεταναστών, των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων των δικηγόρων».[8] Αντίστοιχα, η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες με κοινή δήλωση υπογράμμισαν ότι: «Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν δημόσιες δηλώσεις, πρωτοβουλίες ή άτυπες διαρροές που στιγματίζουν φορείς της κοινωνίας των πολιτών ή προτείνουν την επιβολή τιμωρητικών μέτρων σε οργανώσεις που ενδέχεται να εκφράσουν διαφορετικές απόψεις ή προσφεύγουν στη δικαιοσύνη εκπροσωπώντας τους ανθρώπους που έχουν ζητήσει τη στήριξή τους».[9] Παρά την καταδίκη των σχετικών δηλώσεων από εθνικούς και διεθνείς φορείς ο αρμόδιος Υπουργός αρνήθηκε να ανακαλέσει τις σχετικές δηλώσεις.[10] Σε συνέχεια δε της σχετικής απάντησης των ελληνικών αρχών προς τα όργανα του ΟΗΕ η Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για τους Υπερασπιστές των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέφρασε εκ νέου την ανησυχία της καθώς στην απάντηση τους  οι ελληνικές αρχές συνεχίζουν να «συγχέ[ουν] το έργο των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων με τη διακίνηση ανθρώπων». «Το κράτος έχει την ευθύνη να ανατρέψει αυτή την ψευδή αφήγηση, όχι να την διαιωνίζει», υπογράμμισε.[11] 

Τα τελευταία χρόνια σημαντικός αριθμός  διεθνών και εθνικών φορέων προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων απευθύνουν επαναλαμβανόμενες και επείγουσες συστάσεις προς τις ελληνικές αρχές, προκειμένου αυτές να θέσουν τέρμα στις επιθέσεις κατά της κοινωνίας των πολιτών, στις εκστρατείες δυσφήμησης και σε ενδεχόμενη κατάχρηση του ποινικού δικαίου ή/και να διασφαλίσουν ένα λειτουργικό πλαίσιο για τη δραστηριοποίηση των οργανώσεων. Μεταξύ άλλων:

• Η Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για του Υπερασπιστές Δικαιωμάτων του Ανθρώπου[12]
• Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες[13]
• H  Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του ΟΗΕ[14]
• Ο Επίτροπος για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου του Συμβουλίου της Ευρώπης[15] και άλλα όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης[16]
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή[17]
• Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[18]
• Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου[19]
• Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών[20] και η Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος.[21]

Σημειώνεται τέλος η ad hoc νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπόθεση C-821/19, σύμφωνα με την οποία «η παροχή συνδρομής προς υποβολή ή κατάθεση αιτήσεως ασύλου στο έδαφος κράτους μέλους […] δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δραστηριότητα η οποία ευνοεί την παράνομη είσοδο ή διαμονή υπηκόου τρίτης χώρας ή ανιθαγενή στο έδαφος κράτους μέλους», «η εν λόγω βοήθεια δεν είναι δυνατόν να εξομοιωθεί με υποβοήθηση παράνομης διαμονής» (παρ. 138-139) και το Δίκαιο της Ένωσης δεν επιτρέπει την «ποινικοποίηση στο εσωτερικό δίκαιο τη συμπεριφορά οποιουδήποτε προσώπου παρέχει, στο πλαίσιο δραστηριότητας οργάνωσης, βοήθεια προς υποβολή ή κατάθεση αιτήσεως ασύλου στο έδαφός της» (παρ.144).

Περαιτέρω το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει ήδη διαπιστώσει το «αποτρεπτικό αποτέλεσμα» στο δικαίωμα αποτελεσματικής άσκησης προσφυγής ενώπιον Δικαστηρίου κατά παράβαση της ΕΣΔΑ, που έχουν μέτρα εκφοβισμού, καταχρηστικής πίεσης και ποινικής διερεύνησης εις βάρος δικηγόρων που εκπροσωπούν αιτούντες ενώπιον Δικαστηρίου (μεταξύ άλλων M.H. και λοιποί κατά Κροατίας, 2021, παρ. 322 και 335).  

Εν προκειμένω, οι προτεινόμενες διατάξεις ανοίγουν το δρόμο για τη δίωξη των οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών και των μελών τους αποκλειστικά και μόνο για τη νόμιμη ανθρωπιστική τους δράση. Με τον τρόπο αυτό και με τις επαπειλούμενες εξοντωτικές ποινές πολυετούς κάθειρξης και τεράστιες χρηματικές ποινές επιχειρείται ο εκφοβισμός των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Σε κάθε περίπτωση δε ακόμη και εάν τα αναφερόμενα αδικήματα δεν μπορέσουν να επαρκώς να στοιχειοθετηθούν ενώπιον Δικαστηρίων,[22] και μόνη η άσκηση της ποινικής δίωξης αρκεί για τη διαγραφή των οργανώσεων από το Μητρώο του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, γεγονός το οποίο αποκλείει τις οργανώσεις από την πρόσβαση σε δομές υποδοχής, φιλοξενίας κτλ και τη δυνατότητα παροχής νομικής συνδρομής στους εντολείς τους, πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο και τις αποκλείει από κρατική και ενωσιακή χρηματοδότηση ή/και αυθαίρετης ανάκλησης άδειας διαμονής πολίτη τρίτης χώρας ο οποίος διαμένει νόμιμα στη χώρα. 

Μητρώο Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών

Το άρθρο 54 εισάγει τροποποιήσεις της διάταξης του άρθρου 78 ν. 4939/2022 σχετικά με τις «Προϋποθέσεις εγγραφής στο Μητρώο Ελληνικών και Ξένων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και στο Μητρώο Μελών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων».

Καταρχάς θα πρέπει να επισημανθεί ότι παρά τις επανειλημμένες συστάσεις Ευρωπαϊκών και Διεθνών Θεσμών[23] περί άμεσης τροποποίησης και απλοποίησης των προϋποθέσεων εγγραφής στο Μητρώο Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου (Μητρώο ΜΚΟ) και διασφάλισης ενός λειτουργικού περιβάλλοντος για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι σχετικές Υπουργικές Αποφάσεις οι οποίες εισάγουν «επαχθείς προϋποθέσεις καταχώρισης και πιστοποίησης» και παρέχουν ευρεία διακριτική ευχέρεια στις αρμόδιες αρχές να αρνούνται την καταχώριση  στο μητρώο,[24] παραμένουν μέχρι και σήμερα σε ισχύ.

Τούτων λεχθέντων, επισημαίνεται ότι η προτεινόμενη διάταξη παρότι φαίνεται να περιορίζει κατά ένα τρόπο τις συνέπειες της μη εγγραφής στο Μητρώο, διατηρεί τον περιορισμό δραστηριοποίησης (πρόσβασης) σε δομές του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. Επιπλέον δε η υπερβολικά επαχθής απαίτηση εγγραφής όλων των μελών, εργαζομένων και συνεργατών της στο Μητρώο Μελών ΜΚΟ, παραμένει ως προϋπόθεση για τη δραστηριοποίηση οργάνωσης εντός της ελληνικής επικράτειας όσο και για τη συνεργασία της με τους φορείς του δημοσίου, όπως και με την ισχύουσα ρύθμιση και χωρίς να εισάγεται καμία τροποποίηση. 

Ακύρωση της δυνατότητας δικαστικής προστασίας κρατούμενων πολιτών τρίτων χωρών

Με το άρθρο 57 του σ/ν προβλέπεται μεταβατική ρύθμιση για όσους αλλοδαπούς κρατούνται κατά την έναρξη ισχύος του νέου νόμου με ποινές φυλάκισης. Με τις προτεινόμενες διατάξεις προβλέπεται η απόλυση του κρατουμένου αλλοδαπού για ποινές φυλάκισης υπό τον όρο της αναχώρησης, η έκδοση απόφασης επιστροφής και η συνέχιση της κράτησης σε ΠΡΟΚΕΚΑ. Το χρονικό διάστημα της κράτησης αυτής δεν υπολογίζεται ως χρόνος έκτισης της ποινής. Σε περίπτωση ανέφικτης επιστροφής, ακόμη και χωρίς υπαιτιότητα του πολίτη τρίτης χώρας ή παρέλευσης του ανώτατου χρονικού διαστήματος διοικητικής κράτησης, η διάταξη απόλυσης παύει αυτοδικαίως και συνεχίζεται η έκτιση της ποινής σε σωφρονιστικό κατάστημα. Τέλος ακόμη και εάν γίνει δεκτό το προβλεπόμενο ένδικο βοήθημα κατά της διοικητικής κράτησης (Αντιρρήσεις κατά Κράτησης) από το αρμόδιο Διοικητικό Δικαστήριο,  το οποίο τυχόν ασκηθεί κατά το χρόνο της διοικητικής κράτησης σε συνέχεια της έκδοσης απόφασης επιστροφής, ο κρατούμενος δεν αφήνεται ελεύθερος αλλά επιστρέφει σε ποινική κράτηση.

Η μεταβατική αυτή διάταξη έρχεται σε συνέχεια μιας πολιτικής συνεχούς αυστηροποίησης της ποινικής νομοθεσίας και του δόγματος «περισσότερη φυλακή για όλους»,[25] του σημαντικού περιορισμού της δυνατότητας αναστολής ακόμη και για μικρές ποινές για την περίπτωση ήσσονος σημασίας αδικημάτων, την τυποποίηση νέων αδικημάτων (παράτυπη διαμονή) ή την σημαντική αύξηση του πλαισίου ποινής υφιστάμενων (παράτυπη είσοδος) για την περίπτωση πολιτών τρίτων χωρών, που σχετίζονται αποκλειστικά με το μεταναστευτικό/προσφυγικό τους καθεστώς, για τα οποία επίσης δεν προβλέπεται η δυνατότητα αναστολής και τη συστηματική εφαρμογή των διατάξεων περί μεταφοράς/διευκόλυνσης εις βάρος προσώπων που αναζητούν προστασία (οπ.π.). Επιχειρεί να απαντήσει στην αύξηση του αριθμού των κρατουμένων προβλέποντας μέτρα που δεν ευθυγραμμίζονται με το φιλελεύθερο χαρακτήρα του ποινικού δικαίου και ταυτοχρόνως παραβιάζουν θεμελιώδεις εγγυήσεις για την περίπτωση προσώπων που βρίσκονται  σε διοικητική κράτηση.  

Οι ως άνω διατάξεις

• ακυρώνουν στην πράξη το δικαίωμα δικαστικής προστασίας διοικητικά κρατουμένων κατά παράβαση του Συντάγματος, της ΕΣΔΑ και του Δικαίου της  Ένωσης
• συμπλέκουν το χρόνο κράτησης που έχει επιβληθεί στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας και το χρόνο κράτησης στο πλαίσιο διαδικασίας απομάκρυνσης, με αποτέλεσμα παρατεταμένες περιόδους στέρησης της ελευθερίας χωρίς μάλιστα βασικές διαδικαστικές εγγυήσεις.
• Ιδίως για την περίπτωση των προσώπων που έχουν καταδικαστεί για το αδίκημα της παράτυπης διαμονής ή/και της παράτυπης εισόδου: ι) εισάγουν υπέρβαση του ανώτατου ορίου της κράτησης πολίτη τρίτης χώρας εν όψει απομάκρυνσης δια της εργαλειοποίησης των διατάξεων του ποινικού δικαίου και ιι) υποβάλλουν σε παρατεταμένη και διαδοχική κράτηση πρόσωπα των οποίων η απομάκρυνση είναι απολύτως ανέφικτη, χωρίς δική τους υπαιτιότητα (π.χ. εμπόλεμη κατάσταση στην χώρα καταγωγής) κατά παράβαση μεταξύ άλλων της αρχής της αναλογικότητας, επιβεβαιώνοντας ότι στην πράξη οι σχετικές διατάξεις κυρίως αποσκοπούν περισσότεροι άνθρωποι και για περισσότερο χρονικό διάστημα να βρεθούν διοικητικά ή ποινικά κρατούμενοι, ανεξαρτήτως της πραγματικής δυνατότητας υλοποίησης της απομάκρυνσης ή ακόμη και στην περίπτωση πλήρους απουσίας προοπτικής απομάκρυνσης χωρίς δική τους υπαιτιότητα. 

Κατάργηση άδειας διαμονής για ασυνόδευτους ανήλικους που έχουν παρακολουθήσει ελληνικό σχολείο  

Το άρθρο 38 του σ/ν καταργεί τη δυνατότητα χορήγησης άδειας διαμονής σε πολίτες τρίτων χωρών, οι οποίοι είχαν εισέλθει στην Ελλάδα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι και είχαν ολοκληρώσει επιτυχώς τουλάχιστον τρεις (3) τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα πριν από τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου έτους της ηλικίας τους. Υπενθυμίζεται ότι η σχετική ρύθμιση εισήχθη στον Κώδικα Μετανάστευσης το 2023, σε συνέχεια ρητής δέσμευσης της τότε πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Μετανάστευσης. Η προτεινόμενη κατάργηση δημιουργεί κενό στην προστασία παιδιών που κατεξοχήν έχουν ενταχθεί στην ελληνική κοινωνία.      

Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες

Αθήνα, 13-1-2026

---

[1] Ενδεικτικά Borderline Europe, A legal vacuum – the systematic criminalisation of migrants for driving a boat or car to Greece, Ιούλιος 2023, https://www.greens-efa.eu/files/assets/docs/criminalisation_of_migrants-study_by_borderline_europe_en.pdf; BVMN, Trials Monitoring, https://borderviolence.eu/trials-monitoring; Solomon, Ο μύθος της «σύλληψης των διακινητών», 10 Ιουλίου 2025, https://wearesolomon.com/el/mag/format-el/reportaz/o-mithos-tis-sillipsis-ton-diakiniton/.    

[2] Η Καθημερινή, Φυλακές: Για διακίνηση μεταναστών 1 στους 5 κρατουμένους, 6 Οκτωβρίου 2022, https://www.kathimerini.gr/society/562078288/fylakes-gia-diakinisi-metanaston-1-stoys-5-kratoymenoys/; Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, Δελτίο τύπου 30-5-2025, https://migration.gov.gr/m-voridis-ston-ant1-oi-paranomoi-metanastes-eite-tha-epistrefoyn-eite-tha-mpainoyn-fylaki-telos-sta-parathyra-nomimopoiisis/. 

[3] Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, Νομικές Κατευθυντήριες Οδηγίες, 23 Σεπτέμβρη 2024, https://www.unhcr.org/gr/node/290 και UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), Guidelines on International Protection No. 14: Non-penalization of refugees on account of their irregular entry or presence and restrictions on their movements in accordance with Article 31 of the 1951 Convention relating to the Status of Refugees, HCR/GIP/24/14, 23 September 2024, https://www.refworld.org/policy/legalguidance/unhcr/2024/en/148632.

[4] Ν. 3875/2010, Πρωτόκολλο κατά της Λαθραίας Διακίνησης Μεταναστών από τη Γη, τη Θάλασσα και τον Αέρα, που συμπληρώνει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών κατά του Διεθνικού Οργανωμένου Εγκλήματος, άρθρο 6.

[5] Βλ. μεταξύ άλλων Συμβούλιο ΕΕ, Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου της 28ης Νοεμβρίου 2002 για την ενίσχυση του ποινικού πλαισίου για την πρόληψη της υποβοήθησης της παράνομης εισόδου, διέλευσης και διαμονής, 2002/946/ΔΕΥ, Άρθρο 6. 

[6] ΔΕΕ, C-460/23, Kinsa.

[7] Μεταξύ άλλων Κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων της ΕΕ για τον ορισμό και την πρόληψη της υποβοήθησης της παράνομης εισόδου, διέλευσης και διαμονής (2020/C 323/01).

[8] UN Special Rapporteur on Human Rights Defenders, Greece: public statements against migrants’ rights NGOs and new restrictions on the right to seek asylum (joint communication), 21 November 2025, https://srdefenders.org/greece-public-statements-against-migrants-rights-ngos-and-new-restrictions-on-the-right-to-seek-asylum-joint-communication/

[9] Κοινή Δήλωση Υ.Α./ΕΕΔΑ, Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου εκφράζουν την ανησυχία τους για τη ρητορική σε βάρος της κοινωνίας των πολιτών, 28 Αύγουστος 2025, https://www.unhcr.org/gr/unhcr-eede-anisixia-gia-ti-ritoriki-se-varos-tis-koinonias-ton-politon

[10] Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, υπ’ άριθμ. 245987 από 23-12-2025 Απάντηση σε Κοινοβουλευτική Ερώτηση, https://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/67715b2c-ec81-4f0c-ad6a-476a34d732bd/13161801.pdf, «Σε απάντηση της ανωτέρω σχετικής Ερώτησης […] και συγκεκριμένα στο ερώτημα: «Θα ανακαλέσει ο αρμόδιος υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου τις δημόσιες δηλώσεις του εναντίον των ΜΚΟ που υποστήριξαν πρόσφυγες αιτούντων άσυλο;» η απάντησή μου είναι: Όχι.». 

[11] UN Special Rapporteur for human rights defenders, 27 Νοεμβρίου 2025.  

[12] UN Special Rapporteur for Human Rights Defenders, 21 Νοεμβρίου 2025; 28 Δεκεμβρίου 2022 (GRC 3/2022), 19 Ιουλίου 2022 (GRC 2/2022), 16 Νοεμβρίου 2021 (GRC 4/2021), 31 Μαρτίου 2021 (GRC 1/2021), 1 Μαΐου 2020 (GRC 2/2020) και Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights defenders following her country visit to Greece in 2022 (A/HRC/52/29/Add.1)

[13] https://www.unhcr.org/gr/unhcr-eede-anisixia-gia-ti-ritoriki-se-varos-tis-koinonias-ton-politon

[14] UN Human Rights Committee (2024), Concluding observations on the third periodic report of

Greece, 36.

[15] CoE Commissioner for Human Rights, Statement: Greek authorities should reverse the trend undermining the work of human rights defenders and journalists, 12 January 2023; Council of Europe/Commissioner for Human Rights, Letter to the Prime Minister of Greece: Pylos shipwreck: the Greek authorities must ensure that effective investigations are conducted, 28 July 2023.

[16] Συμβούλιο της Ευρώπης, Conference of INGOs, Letter to the Permanent Representative of Greece to the Council of Europe, 5-9-2025.

[17] European Commission, 2025 Rule of Law Report – Country Chapter Greece. 

[18] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 7ης Φεβρουαρίου 2024 σχετικά με το κράτος δικαίου και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα, 2024/2502(RSP), ιδίως παρ. 3, 18 και 20.

[19] Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, Ανησυχία για την ρητορική σε βάρος της κοινωνίας των πολιτών, 28-8-2025; Δήλωση ΕΕΔΑ για τους υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων που δραστηριοποιούνται στο πεδίο του προσφυγικού/μεταναστευτικού1 Αθήνα, 22 Απριλίου 2024, https://nchr.gr/images/pdf/apofaseis/_.pdf.

[20] Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, Γνωμοδότηση αρ. 143, 11-9-2023.

[21] Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, Ανακοίνωση 27-8-2025, https://olomeleia.gr/el/content/synantisi-antiprosopeias-tis-olomeleias-me-ton-ypoyrgo-kai-tin-yfypoyrgo-metanasteysis-kai

[22] Βλ. μεταξύ άλλων Αθώωση δημοσιογράφου από την κατηγορία «διευκόλυνσης παράνομης διαμονής πολίτη τρίτης χώρας», για την οποία είχε καταδικαστεί πρωτόδικα επειδή φιλοξενούσε στο σπίτι της Αφγανό πρόσφυγα, ο οποίος αργότερα πήρε άσυλο, https://www.efsyn.gr/ellada/dikaiomata/490516_i-mpegkel-athoothike-i-allileggyi-nikise; Αθώωση 16 μελών μη κυβερνητικής οργάνωσης που παρείχε ανθρωπιστική βοήθεια στη Λέσβο, για τα αδικήματα της κατασκοπείας και της παροχής πληροφοριών σε εγκληματική οργάνωση με σκοπό τη διάπραξη αξιόποινων πράξεων σε βαθμό πλημμελήματος 6 χρόνια μετά την εκκίνηση της ποινικής δίωξης, https://www.euronews.com/2024/01/31/greek-court-acquits-aid-workers-who-helped-rescue-migrants-crossing-in-small-boats & https://www.antenna.gr/lifestyle-showbiz/amp/ereynes/article/57/916803/i-sara-i-kataskopeia-stin-lesbo-kai-oi-amfisbitoymenes-imerominies-poy-tin-esteilan-stin-fylaki; Αθώωση πολίτη τρίτης χώρας που συνελήφθη επειδή έδινε νερό και φαγητό σε νεοαφιχθέντες αιτούντες άσυλο, και κατηγορήθηκε ότι «διευκόλυνε την παράνομη διαμονή υπηκόων τρίτων χωρών στο ελληνικό έδαφος και περιέπλεκε τις έρευνες των Ελληνικών Αρχών», https://gcr.gr/wp-content/uploads/GCR_OXFAM_STC_Advocacy_Update_July_2022_final_GR_23822.pdf & https://www.efsyn.gr/ellada/dikaiosyni/348450_panigyriki-athoosi-gia-ton-23hrono-poy-edose-nero-kai-psomi-se-prosfyges; Αθώωση πυροσβεστών πολιτών ΕΕ που συνέδραμαν σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, οι οποίοι κατηγορήθηκαν για μεταφορά πολιτών τρίτων χωρών χωρίς δικαίωμα εισόδου, https://www.tovima.gr/2017/01/23/society/treis-ispanoi-miloyn-stin-die-welt-gia-adiki-syllipsi-sti-lesbo/

[23] Όπως παραπάνω.

[24] Ενδεικτικά Council of Europe, Expert Council on NGO Law, Opinion on the compatability with European standards of recent and planned amendments to the Greek legislation on NGO registration (July 2020)& Addendum to the Opinion on the compatability with European standards of recent and planned amendments to the Greek legislation on NGO registration (Nov 2020).

[25]  Κώστας Κοσμάτος, Μπροστά σε μια σωφρονιστική έκρηξη, 6-1-2026.