Αθήνα, Τετάρτη 3 Ιουνίου 2026
Υπ’αριθμ. 535/2026 Απόφαση ΣτΕ (Ολ)
Απόρρητα έγγραφα – Πρέπει να διασφαλίζεται ότι ο ενδιαφερόμενος έχει πρόσβαση τουλάχιστον στο ‘ουσιώδες περιεχόμενο των συγκεκριμένων λόγων’ και στο ‘ουσιώδες περιεχόμενο των καθοριστικών στοιχείων του φακέλου’, ιδίως σε σχέση με τα κύρια πραγματικά περιστατικά και τις συμπεριφορές που αποδίδονται στον υπήκοο τρίτης χώρας, ακόμη και όταν πρόκειται για κατά νόμον διαβαθμισμένες πληροφορίες που καλύπτονται από το απόρρητο – γνώση του ουσιώδους αυτού περιεχομένου είναι αναγκαία για την άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισης
Με την υπ’ αριθμ. 535/2026 Απόφασή της, η Ολομέλεια του ΣτΕ διασαφηνίζει την έκταση και το περιεχόμενο του δικαιώματος πρόσβασης σε απόρρητα έγγραφα στο πλαίσιο διαδικασίας ανάκλησης χορηγηθέντος καθεστώτος αναγνωρισμένου πρόσφυγα καθώς επίσης και τη σύμφωνη με την αρχή της μη επαναπροώθησης ερμηνεία των διατάξεων που προβλέπουν την έκδοση απόφασης επιστροφής σε περίπτωση ανάκλησης χορηγηθέντος καθεστώτος.
Η Απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ εκδόθηκε στο πλαίσιο πρότυπης δίκης λόγω του «ζήτημα[τος] γενικότερου ενδιαφέροντος που έχει συνέπειες για ευρύτερο κύκλο προσώπων» (άρθρο 1 παρ. 1 ν. 3900/2010), επί Αίτησης Ακύρωσης κατά απορριπτικής απόφασης Επιτροπής Προσφυγών του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου. Με την Απόφαση αυτή ανακλήθηκε το καθεστώς πολίτη Συρίας για επικαλούμενους λόγους εθνικής ασφάλειας βάσει απόρρητων εγγράφων, στα οποία ο διοικούμενος δεν είχε απολύτως καμία πρόσβαση και διατάχθηκε η επιστροφή του στη χώρα καταγωγής. Αμφότερες η αίτηση για τη διεξαγωγή πρότυπης δίκης ενώπιον του ΣτΕ και η Αίτηση Ακύρωσης υποστηρίχθηκαν από το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες.
Η υπ’ αριθμ. 535/2026 Απόφαση ΣτΕ (Ολ) είναι ιδιαίτερα σημαντική ιδίως λαμβάνοντας υπόψη την μέχρι σήμερα συστηματική πρακτική της Διοίκησης να εκκινεί διαδικασία ανάκλησης καθεστώτος αναγνωρισμένων προσφύγων για επικαλούμενους λόγους εθνικής ασφάλειας βάσει απόρρητων έγγραφων στα οποία οι πρόσφυγες δεν έχουν καμία απολύτως πρόσβαση και γνώση των πληροφορίων αυτών.
Εξαιτίας αυτής της πρακτικής, τα πρόσωπα αυτά, αναγνωρισμένοι πρόσφυγες οι οποίοι απολαμβάνουν την προστασίας μεταξύ άλλων της Σύμβασης της Γενεύης 1951, είναι απολύτως αδύνατο να αντικρούσουν τους σχετικούς ισχυρισμούς, να προβάλουν λυσιτελώς λόγους κατά της ανάκλησης του καθεστώτος τους και ασκήσουν το δικαίωμα υπεράσπισης και αποτελεσματικής προσφυγής και παραμένουν εκτεθειμένοι σε αυθαίρετες και καταχρηστικές πρακτικές.
Είναι η πρώτη φορά που το ΣτΕ απεφάνθη για το σχετικό ζήτημα και μάλιστα στο πλαίσιο πρότυπης δίκης σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 ν. 3900/2010.
Ειδικότερα και σύμφωνα με την υπ’αριθμ. 535/2026 Απόφαση της Ολομέλεια του ΣτΕ
"[...] Συνεπώς, όταν η αιτιολογία της πράξης ανάκλησης του καθεστώτος διεθνούς προστασίας έχει ως έρεισμα πληροφορίες που σχετίζονται με ζητήματα εθνικής ασφάλειας, πρέπει, πάντως, να διασφαλίζεται ότι ο ενδιαφερόμενος έχει πρόσβαση τουλάχιστον στο ουσιώδες περιεχόμενο των συγκεκριμένων λόγων που επικαλείται η διοικητική αρχή για να θεμελιώσει τη συνδρομή των νομίμων προϋποθέσεων ανάκλησης του καθεστώτος διεθνούς προστασίας, καθώς και στο ουσιώδες περιεχόμενο των καθοριστικών στοιχείων του φακέλου, ιδίως σε σχέση με τα κύρια πραγματικά περιστατικά και τις συμπεριφορές που αποδίδονται στον υπήκοο τρίτης χώρας, ακόμη και όταν πρόκειται για κατά νόμον διαβαθμισμένες πληροφορίες που καλύπτονται από το απόρρητο […] γνώση του ουσιώδους αυτού περιεχομένου είναι αναγκαία για την άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισης, είτε στο πλαίσιο της διοικητικής είτε στο πλαίσιο της δικαστικής διαδικασίας» (σκέψη 26).
and
"[...] η κρίση για τη συνδρομή των προϋποθέσεων ανάκλησης του καθεστώτος πρόσφυγος […]είναι αυτοτελής και ανεξάρτητη από την κρίση για την έκδοση απόφασης επιστροφής και τον συναφή προσδιορισμό της χώρας στην οποία διατάσσεται η απομάκρυνσή του […] η αρμόδια αρχή, κατά την έκδοση της απόφασης επιστροφής και τον προσδιορισμό της χώρας στην οποία θα γίνει η επιστροφή, δεν επιτρέπεται να διατάσσει την επιστροφή του υπηκόου τρίτης χώρας, του οποίου ανακλήθηκε το καθεστώς πρόσφυγος, σε χώρα όπου υφίστανται σοβαροί λόγοι να θεωρηθεί ότι ο εν λόγω υπήκοος […]θα εκτεθεί, σε περίπτωση επιστροφής του στην τρίτη αυτή χώρα, σε πραγματικό κίνδυνο απάνθρωπης και εξευτελιστικής μεταχείρισης. Δοθέντος δε ότι η αρχή της μη επαναπροώθησης πρέπει να τηρείται σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επιστροφής, την ίδια υποχρέωση έχει τόσο η οικεία Ανεξάρτητη Επιτροπή Προσφυγών, είτε εξετάζοντας ενδικοφανή προσφυγή κατά απόφασης ανάκλησης του καθεστώτος πρόσφυγος στην οποία σωρεύεται και απόφαση επιστροφής είτε όταν η Επιτροπή αυτή διατάσσει, το πρώτον, την επιστροφή του υπηκόου τρίτης χώρας, μετά την απόρριψη της ενδικοφανούς προσφυγής του κατά της απόφασης ανάκλησης του καθεστώτος πρόσφυγος, όσο και οι αστυνομικές αρχές, όταν λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την εκτέλεση της απόφασης επιστροφής. […] την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης υποχρεούται να διασφαλίζει, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, το αρμόδιο δικαστήριο, ενώπιον του οποίου προσβάλλονται οι αποφάσεις των διοικητικών οργάνων» (σκέψη 40).
ΟΛΟΚΛΗΡΗ η Απόφαση ΣτΕ (Ολ) 535/2026.
