Έκθεση AIDA 2025 για την Ελλάδα: Σε υποχώρηση η προστασία των προσφύγων και αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα

Δημοσιεύθηκε η ετήσια έκθεση AIDA για την Ελλάδα, που περιλαμβάνει στοιχεία για το άσυλο κατά τη διάρκεια του 2025.

Η έκθεση είχε επικαιροποιηθεί προηγουμένως τον Σεπτέμβριο του 2025.

Διεθνής Προστασία

Βασικά στατιστικά στοιχεία για το άσυλο: Το 2025 σημειώθηκε μείωση 20% στις αιτήσεις ασύλου, αλλά σημαντική αύξηση (33%) στις μεταγενέστερες αιτήσεις σε σύγκριση με το 2024. Παρά τη μείωση του αριθμού, το σύνολο των εκκρεμών αιτήσεων σε πρώτο βαθμό αυξήθηκε κατά 6%. Η πλειονότητα των αιτούντων άσυλο προερχόταν από το Αφγανιστάν (15.296), την Αίγυπτο (9.548), το Σουδάν (8.179), τη Συρία (3.511) και το Μπαγκλαντές (3.132). Το 2025 εκδόθηκαν συνολικά 37.868 αποφάσεις ουσίας, η πλειονότητα των οποίων χορήγησε καθεστώς πρόσφυγα (64,3%) ή επικουρικής προστασίας (6,3%).

Διαδικασία ασύλου

Αφίξεις: Οι συνολικές αφίξεις στην Ελλάδα μειώθηκαν κατά περίπου 21% (48.298) το 2025 (από 60.886 το 2024). Ωστόσο, η δυναμική των αφίξεων μετατοπίστηκε δραστικά προς τα νότια, με την Κρήτη να αναδεικνύεται ως το κύριο σημείο εισόδου, καταγράφοντας 41% του συνόλου των αφίξεων. Ακολούθησε ο Έβρο (14,7%) και η Σάμος (10,6%). Οι κύριες εθνικότητες των αφιχθέντων δια θαλάσσης ήταν το Αφγανιστάν (24%), το Σουδάν (22%) και η Αίγυπτος (20%), με το 68% των νεοαφιχθέντων να είναι άνδρες, το 12% γυναίκες και το 20% παιδιά. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες κατέγραψε συνολικά 105 άτομα ως νεκρά ή αγνοούμενα. Όπως και τα προηγούμενα χρόνια, τα στοιχεία για τις εισόδους ενδέχεται να υποεκπροσωπούν τον πραγματικό αριθμό των ατόμων που επιχειρούν να αποκτήσουν πρόσβαση στην ελληνική επικράτεια, λόγω των συνεχιζόμενων αναφορών για επαναπροωθήσεις (pushbacks).
Πρακτικές επαναπροωθήσεων (Pushbacks): Οι καταγγελίες για επαναπροωθήσεις συνεχίστηκαν το 2025, παρά την ιστορική Απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) στην υπόθεση A.R.E. κατά Ελλάδας, η οποία κατέστη τελεσίδικη τον Ιούλιο του 2025. Κατά τη διάρκεια του έτους, το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ) υπέβαλε 24 επείγοντα αιτήματα για τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων στο ΕΔΔΑ εκ μέρους 131 αιτούντων άσυλο που αντιμετώπιζαν κίνδυνο παράτυπης αναγκαστικής επιστροφής, τα οποία έγιναν όλα δεκτά από το Δικαστήριο. Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ) δεν δημοσιοποίησε καμία περαιτέρω έρευνα ή σύσταση σχετικά με τις επαναπροωθήσεις το 2025.
Ναυάγιο της Πύλου: Τον Φεβρουάριο του 2025, ο Συνήγορος του Πολίτη ολοκλήρωσε την ανεξάρτητη έρευνά του, διαπιστώνοντας σοβαρές και αξιόποινες παραλείψεις στα καθήκοντα έρευνας και διάσωσης από ανώτερους αξιωματικούς του Λιμενικού Σώματος. Τον Μάιο του 2025, η αρμόδια Εισαγγελεία του Ναυτοδικείου Πειραιά άσκησε ποινικές διώξεις κατά 17 στελεχών του Λιμενικού Σώματος και εν συνεχεία, τον Νοέμβριο του 2025, κατά και τεσσάρων ανώτερων αξιωματικών, συμπεριλαμβανομένου του (τότε) Αρχηγού του Λιμενικού Σώματος.
Πρόσβαση στη διαδικασία: Τον Ιούλιο του 2025, σύμφωνα με το άρθρο 79 του Ν. 5218/2025, η ελληνική κυβέρνηση επέβαλε τρίμηνη αναστολή (14 Ιουλίου έως 14 Οκτωβρίου) στην υποβολή αιτήσεων ασύλου από άτομα που καταφθάνουν παράτυπα με πλωτά μέσα από τη Βόρεια Αφρική, με αποτέλεσμα την καθολική διοικητική κράτηση των νεοαφιχθέντων. Τα συστημικά εμπόδια στην πρόσβαση στο άσυλο στην ενδοχώρα, μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Υπουργείου, συνέχισαν να αποτελούν πηγή ανησυχίας, επιδεινούμενα περαιτέρω από τη διακοπή των χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ υπηρεσιών διερμηνείας, λόγω κυβερνητικών καθυστερήσεων στις πληρωμές που ξεπέρασαν τα 2,5 εκατ. ευρώ.
Η έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας: Στις 27 Φεβρουαρίου 2025, το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) ακύρωσε την Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) που όριζε την Τουρκία ως ασφαλή τρίτη χώρα, κρίνοντας ότι τα υποκείμενα νομικά κριτήρια δεν είχαν αξιολογηθεί ορθά. Σε κατάφωρη περιφρόνηση αυτής της απόφασης, στις 9 Απριλίου 2025, η ελληνική κυβέρνηση εξέδωσε νέα, πανομοιότυπη ΚΥΑ, επαναχαρακτηρίζοντας την Τουρκία ως ασφαλή τρίτη χώρα για τους αιτούντες από τη Συρία, το Αφγανιστάν, τη Σομαλία, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές, προτού καν η απόφαση του ΣτΕ οριστικοποιηθεί ή δημοσιευθεί. Παρά την επιμονή της κυβέρνησης, ο αριθμός των αποφάσεων περί ασφαλούς τρίτης χώρας μειώθηκε κατακόρυφα το 2025, καταγράφοντας μείωση 78% σε πρώτο βαθμό και 91% σε δεύτερο. Η νέα ΚΥΑ προσβλήθηκε εκ νέου ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας από το ΕΣΠ και την Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) τον Ιούνιο του 2025, με την απόφαση να εκκρεμεί, μετά από ακροαματική διαδικασία στις 4 Νοεμβρίου 2025.
Συρία: Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η Υπηρεσία Ασύλου ανέστειλε τις αποφάσεις για τους Σύρους υπηκόους προκειμένου να επαναξιολογήσει τις πληροφορίες για τη χώρα καταγωγής, γεγονός που οδήγησε, για πρώτη φορά, σε επί της ουσίας απορρίψεις διεθνούς προστασίας για Σύρους αιτούντες.
Δεύτερος βαθμός: Οι περισσότερες προσφυγές συνέχισαν να απορρίπτονται, με τα ποσοστά αναγνώρισης σε δεύτερο βαθμό να διαμορφώνονται στο 6,5% το 2025. Με απόφασή του τον Δεκέμβριο του 2024, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2025, το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) έκρινε αντισυνταγματική τη μονομελή σύνθεση των Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών. Οι φορμαλιστικές απορρίψεις παρέμειναν ζήτημα ανησυχίας, με σχεδόν τις μισές από τις 3.502 προσφυγές που απορρίφθηκαν ως απαράδεκτες, να απορρίπτονται λόγω εκπρόθεσμης υποβολής.
Περιορισμός Εγγυήσεων: Τον Αύγουστο του 2025, τέθηκε σε ισχύ η ΚΥΑ 147627/2025, η οποία υποβάθμισε σοβαρά τις διαδικαστικές εγγυήσεις για τους ασυνόδευτους ανηλίκους. Το νέο πλαίσιο ορίζει ότι όλες οι φάσεις αξιολόγησης της ηλικίας (σωματική, ψυχοκοινωνική και ακτινολογική) πρέπει να πραγματοποιούνται μέσα σε μία μόνο ημέρα, δίνοντας ρητά προτεραιότητα στα ακτινολογικά ευρήματα, έναντι των ολιστικών αξιολογήσεων. Η ΚΥΑ μειώνει περαιτέρω την προθεσμία προσφυγής από 15 σε μόλις 5 ημέρες, ενώ παράλληλα εισάγει ένα αυτόματο, αν και μαχητό, τεκμήριο ενηλικιότητας σε περίπτωση που ένα παιδί αρνηθεί να υποβληθεί σε παρεμβατικές ιατρικές εξετάσεις.

Συνθήκες υποδοχής

Στατιστικά στοιχεία: Η Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΥΠΥΤ) κατέγραψε συνολικά 50.840 άτομα κατά τη διάρκεια του έτους, η πλειονότητα εκ των οποίων ήταν άνδρες (39.903) και γυναίκες (10.937), κυρίως μεταξύ 18 και 34 ετών. Λίγο περισσότερα από 1 στα 5 άτομα ήταν ανήλικα, τα περισσότερα εκ των οποίων έως 13 ετών (6.214), ενώ σχεδόν 1 στα 3 άτομα καταγράφηκε ως ευάλωτο (15.345). Οι κύριες ευαλωτότητες που καταγράφηκαν αφορούσαν θύματα βασανιστηρίων (7.222), ασυνόδευτους ανηλίκους (2.713) και μονογονεϊκές οικογένειες με ανήλικα παιδιά (2.454), με τις κύριες εθνικότητες να αποτελούνται από το Αφγανιστάν (13.471), το Σουδάν (8.641) και την Αίγυπτο (7.837).
Συστημικά Εμπόδια: Τα χρόνια, δομικά εμπόδια στην πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου στην ενδοχώρα, συνέχισαν να δημιουργούν καθυστερήσεις και ως προς την πρόσβαση στην υποδοχή. Άτομα αδυνατούσαν να κλείσουν ραντεβού καταγραφής, λόγω μη λειτουργίας της σχετικής πλατφόρμας του Υπουργείου Μετανάστευσης, συνέχισαν να παραμένουν σε ένα παρατεταμένο νομικό κενό, χωρίς πρόσβαση σε υλικές συνθήκες υποδοχής. Σε κατάφωρη περιφρόνηση πολλαπλών εθνικών Δικαστικών Αποφάσεων, το Υπουργείο συνέχισε να αρνείται συστηματικά σε αυτά τα άτομα το τυπικό καθεστώς του αιτούντος άσυλο κατά τη διάρκεια της περιόδου αναμονής.

Κράτηση αιτούντων άσυλο

Στατιστικά στοιχεία κράτησης: Το 2025 εκδόθηκαν συνολικά 22.520 αποφάσεις κράτησης, σε συνέχεια απόφασης απομάκρυνσης (αύξηση 17,6% σε σύγκριση με το 2024). Επιπλέον, 3.280 αιτούντες άσυλο κρατήθηκαν σε προαναχωρησιακά κέντρα κράτησης (ΠΡΟΚΕΚΑ) κατά τη διάρκεια του έτους (μείωση 36,5% σε σύγκριση με το 2024). Ο αριθμός των υπηκόων τρίτων χωρών σε καθεστώς διοικητικής κράτησης στο τέλος του έτους ανερχόταν σε 2.586, με 1 στους 3 (32,5%) κρατούμενους να είναι αιτών άσυλο. Συνολικά, 431 ασυνόδευτοι ανήλικοι (UAM) τέθηκαν υπό κράτηση («φιλοξενήθηκαν» σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρείχε η Αστυνομία) στα ΠΡΟΚΕΚΑ το 2025.
Κράτηση χωρίς εύλογη προοπτική απομάκρυνσης: Η πρακτική της κράτησης χωρίς προοπτικής απομάκρυνσης συνεχίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Ενδεικτικά, παρόλο που η Ελληνική Αστυνομία επιβεβαίωσε ρητά ότι οι επιστροφές στο Αφγανιστάν δεν πραγματοποιούνται από το 2021, ενώ οι επανεισδοχές βάσει της Κοινής Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας παραμένουν σε αναστολή από το 2020, κατά τη διάρκεια του 2025 εκδόθηκαν 4.330 αποφάσεις κράτησης με σκοπό την απομάκρυνση κατά Αφγανών πολιτών, με περίπου 300 Αφγανούς να παραμένουν υπό κράτηση στο τέλος του έτους.
Επέκταση των Λόγων και των χρονικών ορίων Κράτησης: Ο Νόμος 5226/2025 επέκτεινε δραστικά τους λόγους διοικητικής κράτησης, ποινικοποιώντας την «παράνομη παραμονή» και αυξάνοντας τα ανώτατα όρια διοικητικής κράτησης από τους 18 στους 24 μήνες, επεκτείνοντας την πιθανή διάρκεια της σχετιζόμενης με τη μετανάστευση κράτησης σε 48 μήνες (24 μήνες στο πλαίσιο του ασύλου + 24 μήνες ενόψει της απομάκρυνσης).
Κενά στον Δικαστικό Έλεγχο: Τα δομικά ελλείμματα στον αυτεπάγγελτο δικαστικό έλεγχο της νομιμότητας της κράτησης παρέμειναν οξυμένα το 2025. Από τις 25.497 αποφάσεις κράτησης που εκδόθηκαν από την αστυνομία, λιγότερο από το 1% ακυρώθηκε μέσω των αυτεπάγγελτων δικαστικών ελέγχων.

Περιεχόμενο της διεθνούς προστασίας

Στατιστικά στοιχεία: Συνολικά 27.181 άτομα έλαβαν διεθνή προστασία στην Ελλάδα το 2025 (σε πρώτο ή δεύτερο βαθμό). Από τις 96.438 Άδειες Διαμονής Ενιαίου Τύπου (ΑΔΕΤ) για λόγους διεθνούς προστασίας που καταγράφηκαν ως ενεργές στο τέλος του έτους, η πλειονότητα αφορούσε πρόσφυγες από το Αφγανιστάν (35,8%), τη Συρία (20,2%), την Παλαιστίνης (11,5%), το Ιράκ (8,1%) και την Ερυθραία (4%).
Συνεχιζόμενα εμπόδια στις ανανεώσεις: Οι καθυστερήσεις, ιδίως ως προς την ανανέωση των αδειών διαμονής (ΑΔΕΤ), συνεχίστηκαν και το 2025, με 7.640 αιτήσεις ανανέωσης να εκκρεμούν ενώπιον της Υπηρεσίας Ασύλου στο τέλος του έτους, σε αρκετές περιπτώσεις για περισσότερο από έναν χρόνο.
Αλλαγές στη Μορφή των Βεβαιώσεων Κατάθεσης Αιτήσεων Ανανέωσης Άδειας Διαμονής: Η βεβαίωση κατάθεσης αίτησης ανανέωσης άδειας διαμονής που εκδίδεται από τις Διευθύνσεις Αλλοδαπών του Αρχηγείου της Ελληνικής Αστυνομίας αναδιαμορφώθηκε το 2025 ώστε να περιλαμβάνει φωτογραφία, εξάμηνη ισχύ και ρητή αναφορά στο Άρθρο 31 του Νόμου 5226/2025. Ωστόσο, η βεβαίωση αυτή εξακολουθεί να μην διαθέτει μοναδικό αριθμό ταυτοποίησης, γεγονός που εμποδίζει την χρήση της στο σύστημα ΕΡΓΑΝΗ, με αποτέλεσμα να εξαιτίας αυτής, να μην είναι δυνατή στην πράξη η πρόσβαση των δικαιούχων διεθνούς προστασίας στην αγορά εργασίας και στο σύστημα κοινωνικής αρωγής.
De facto Επανεξετάσεις και Μαζικές Ανακλήσεις: Στα τέλη του 2025 και στις αρχές του 2026, η Ελληνική Αστυνομία ξεκίνησε μια εξαιρετικά περιοριστική πρακτική κατά το στάδιο ανανέωσης της άδειας διαμονής (ΑΔΕΤ), απαιτώντας από τους δικαιούχους της «παλαιάς διαδικασίας» να υποβάλουν αποδεικτικά στοιχεία, εντός 20 ημερών, στα οποία να εξηγούν λεπτομερώς τους λόγους για τους οποίους εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δίωξη. Αυτή η πρακτική λειτούργησε στην πράξη ως επί της ουσίας επανεξέταση των λόγων δίωξης, οδηγώντας σε μη ανανεώσεις και παύσεις της διεθνούς προστασίας, ιδίως για πρόσφυγες από το Αφγανιστάν. Παράλληλα, μεταξύ Μαρτίου και Απριλίου 2026, η Υπηρεσία Ασύλου προχώρησε στη μαζική ανάκληση του καθεστώτος 1.203 προσφύγων από τη Συρία.
Παραπομπή στο ΔΕΕ: Τον Νοέμβριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέπεμψε επισήμως την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) λόγω της εφαρμογής μέτρων που ισοδυναμούν με διακριτική μεταχείριση, μεταξύ άλλων, εις βάρος των δικαιούχων διεθνούς προστασίας ως προς την πρόσβαση στην κοινωνική πρόνοια. Παρ’ όλα αυτά, οι διακριτικές απαιτήσεις για την ενεργοποίηση του ΑΜΚΑ των δικαιούχων, που εισήχθησαν στα τέλη του 2023, διατηρήθηκαν και συνέχισαν να αποκλείουν συστηματικά τους δικαιούχους από τη δημόσια υγειονομική περίθαλψη και το 2025.
Εντατικοποίηση των Ευρωπαϊκών Επιστροφών: Οι επανεισδοχές αναγνωρισμένων προσφύγων από άλλα κράτη μέλη της ΕΕ εντατικοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους, παρά τα συνεχιζόμενα προσκόμματα στην ένταξή τους στην Ελλάδα. Οι ευρωπαϊκές αρχές, πρωτίστως από τη Γερμανία και την Ελβετία, εξέδωσαν 3.710 αιτήματα επανεισδοχής προς την Ελληνική Αστυνομία, με αποτέλεσμα τη φυσική επιστροφή 725 δικαιούχων διεθνούς προστασίας στην ελληνική επικράτεια.

Προσωρινή προστασία

Οι πληροφορίες που παρατίθενται στη συνέχεια αποτελούν μια σύντομη περίληψη της Παραρτήματος του 2025 για την Προσωρινή Προστασία. Για περισσότερες πληροφορίες, ανατρέξτε στο Παράρτημα, here.

Βασικά στατιστικά στοιχεία για την προσωρινή προστασία: Από το 2022, έχει χορηγηθεί προσωρινή προστασία ή/και έχουν λάβει κάρτα προσωρινής προστασίας συνολικά 38.138 άτομα, 5.566 εκ των οποίων κατά τη διάρκεια του 2025. Η συντριπτική πλειονότητα των δικαιούχων Προσωρινής Προστασίας από το 2022 είναι γυναίκες (26.759), κυρίως μεταξύ 35 και 64 ετών.

Διαδικασία προσωρινής προστασίας:

Τον Φεβρουάριο του 2026, το πλαίσιο προσωρινής προστασίας παρατάθηκε επισήμως για επιπλέον 12 μήνες, επεκτείνοντας την ισχύ του καθεστώτος έως και τις 4 Μαρτίου 2027. Στην Ελλάδα εξακολουθούν να εφαρμόζονται ευνοϊκότεροι εθνικοί όροι για τα άτομα που εγκατέλειψαν την Ουκρανία από τις 26 Νοεμβρίου 2021 και μετά, ενώ δεν αναφέρθηκαν αρνήσεις εισόδου στα σύνορα.

Περιεχόμενο της προσωρινής προστασίας:

Δικαιώματα: Οι δικαιούχοι προσωρινής προστασίας επωφελούνται από συγκεκριμένους κανόνες οικογενειακής επανένωσης που προβλέπονται για την προσωρινή προστασία, την ελευθερία κυκλοφορίας, την πρόσβαση στην αγορά εργασίας και στην εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση, την κοινωνική πρόνοια και την υγειονομική περίθαλψη, αν και όχι στο ίδιο επίπεδο με τους Έλληνες πολίτες ή άλλους νομίμως διαμένοντες πολίτες τρίτων χωρών. Οι δικαιούχοι προσωρινής προστασίας μπορούν επίσης να υποβάλουν αίτηση, μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας, για οποιαδήποτε άδεια διαμονής του νέου Κώδικα Μετανάστευσης (Ν. 5038/2023) χωρίς την απαίτηση έγκυρης θεώρησης εισόδου (visa).
Στέγαση: Η κύρια μορφή στέγασης που παρέχεται είναι μέσω κέντρα υποδοχής και μέσω του προγράμματος Helios+. Έως τις 31 Μαρτίου 2026, οι πολίτες Ουκρανίας αντιπροσώπευαν σχεδόν το 32% των συνολικών δικαιούχων του προγράμματος και σχεδόν το 42% των συνολικών νοικοκυριών που επωφελούνταν από την επιδότηση ενοικίου.

Διαβάστε την έκθεση στα αγγλικά here.